بافت پیرامون حرم؛ مسئلهای پیچیده و چندوجهی
به گزارش پرس و جو نیوز، عبدالرضا گلپایگانی، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران، پنجشنبه ۲۹ مردادماه در آیین اختتامیه مسابقه آزاد معماری پروژه نرگس که در مرکز نمایشگاهها و همایشهای حرم مطهر رضوی برگزار شد، اظهار کرد: طرح پیرامون حرم مطهر رضوی یکی از پیچیدهترین موضوعات معماری و شهرسازی در ایران است و نمیتوان با نسخههای معمول شهری با آن برخورد کرد.
وی افزود: معماری زمانی معنا پیدا میکند که بتواند به نیازهای روحی، روانی و فیزیکی انسان پاسخ دهد؛ تفاوت میان «سرپناه» و «خانه» نیز از همین نقطه آغاز میشود، جایی که معماری به معنای زندگی پاسخ میدهد.
گلپایگانی با اشاره به ویژگیهای مشترک موجود در معماری پیرامون اماکن مقدس ایران گفت: زندگی در مجاورت مکانهای قدسی یک واقعیت تاریخی است. در بسیاری از امامزادههای ایران نیز عناصری همچون آب، درخت، چنار و مرکزیت فضای زندگی دیده میشود و این اشتراکات اتفاقی نیست.
ضرورت اصلاح نگاه به «معاصرسازی»
معاون وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه باید مسئله ایجادشده در فضای پیرامون حرم مطهر رضوی را اصلاح کرد، گفت: آنچه با عنوان «معاصرسازی» در این بافت شکل گرفته، نیازمند بازنگری است. میتوانستیم با توجه به روح معنوی موجود در این محدوده و پیوند میان مجاوران، زائران و فضای قدسی، مسیر متفاوتی را برای توسعه انتخاب کنیم.
وی با اشاره به ریزبافت بودن بسیاری از شهرهای ایران تصریح کرد: ریزبافت بودن شهرهای ما جرم و گناه نیست و نباید الگویی را بر این بافت تحمیل کنیم که همه چیز را به سمت تجمیع ببرد.
گلپایگانی ادامه داد: طرح جامع رضوی در پاسخ به خواست مردم مشهد و کنش فعالان و کنشگران شهری، بازگشت فضای زندگی را بهعنوان یکی از راهبردهای خود مورد توجه قرار داده است.
«بافت پیر» به جای «بافت فرسوده»
مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران با تأکید بر ضرورت تغییر ادبیات و نگاه نسبت به این محدوده گفت: باید از این بخش با عنوان «بافت پیر» یاد کنیم، نه «بافت فرسوده». این بافت پیر شده، اما فرسوده نیست؛ چراکه سرشار از تجربه، اندیشه، خاطره و هویت است.
وی افزود: بنابراین مسئله اصلی، تخریب و جوانسازی این بافت نیست؛ بلکه باید نگاه صحیحی نسبت به آن ایجاد شود و زندگی دوباره به آن بازگردد.
گلپایگانی گفت: در کنار اقدامات گذشته، مجموعههای مسکونی برای ساماندهی نابسامانیهای موجود و بازگشت سکونت در حال ساخت است و ایجاد فضاهای خدماتی، ساماندهی گذرها و محورها، توانمندسازی ساکنان و توجه به مسائل اجتماعی نیز در دستور کار قرار دارد.
وی بر اهمیت ارتباط مستقیم با مردم تأکید کرد و افزود: برگزاری جلسات با ساکنان و تقویت شبکههای محلی از اقداماتی است که میتواند به بهبود کیفیت زندگی در بافت پیرامونی حرم کمک کند.
پروژه نرگس؛ تلاشی برای بازگرداندن سکونت
معاون وزیر راه و شهرسازی پروژه نرگس را یکی از طرحهای مهم پیرامون حرم مطهر رضوی دانست و گفت: برای شکلگیری این پروژه، ابتدا مسئله مالکیت تعیین تکلیف شد و پس از آن نیز با توجه به اشباع شدن پاساژسازی در مشهد و غیرانتفاعی بودن پارکینگ، این دیدگاه مطرح شد که پروژه نباید صرفاً تجاری باشد.
گلپایگانی افزود: مسئله اصلی این بود که چگونه میتوان زندگی را به این محدوده بازگرداند. سکونت در معماری ایرانی زبان و سابقهای بیش از هزار ساله دارد و با روح و جان ایرانی پیوند خورده است.
وی ادامه داد: بازگشت سکونت به معنای بازتولید گذشته نیست، بلکه باید میان ریشههای تاریخی و نیازهای امروز پیوند ایجاد کرد. رشد دادن یک سنت چند هزارساله به معنای ماندن در گذشته نیست.
گلپایگانی با اشاره به ابعاد پروژه نرگس اظهار کرد: این پروژه بزرگترین پروژه اطراف حرم مطهر رضوی است و اهمیت بسیاری دارد. مسیر اجرای آن ادامه خواهد داشت تا به نتیجهای برسیم که در شأن مشهد، مشهدیها و زائران باشد.
مرمت بناهای تاریخی و احیای مساجد
وی در نشست خبری پس از مراسم نیز با تشریح رویکرد وزارت راه و شهرسازی نسبت به بافت پیرامون حرم رضوی گفت: توجه به بافتها و بناهای تاریخی یکی از رویکردهای اصلی شرکت بازآفرینی شهری ایران است و اکنون تعداد قابلتوجهی از خانههای تاریخی متعلق به این شرکت در نقاط مختلف کشور در حال مرمت و بهسازی است.
گلپایگانی افزود: در نحوه بهرهبرداری از این بناها نیز تقویت سکونت مورد توجه قرار دارد. در مشهد نیز رویکرد کلی، تقویت همزمان بافت و بناهای تاریخی است.
وی گذرهای تشرف و مساجد خرد را بخشی از پیوند تاریخی این محدوده دانست و گفت: مطالعات و عملیات مرمت برخی مساجد واجد ارزش و تاریخی که برای مدت طولانی در بافت رها شده بودند، آغاز شده است.
برنامه ۱۱ همتی برای فاضلاب ۱۲ محله ناکارآمد
معاون وزیر راه و شهرسازی در بخش دیگری از سخنان خود به حاشیهنشینی مشهد اشاره کرد و گفت: مشهد یکی از شهرهایی است که جمعیت قابلتوجهی در سکونتگاههای غیررسمی آن زندگی میکنند و حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر در حاشیه شهر سکونت دارند.
وی درباره شهرک شهید رجایی اظهار کرد: برای ساختوساز و جابهجایی در این محدوده با همکاری شهرداری مشهد برنامهریزی شده بود، اما اجرای آن با مشکلاتی از جمله مسائل حقوقی زمین و تأمین سرمایه مواجه شد. پس از حدود یک سال پیگیری، این مشکلات در حال رفع شدن است.
گلپایگانی همچنین از پیگیری برنامه ویژه برای رفع مشکل فاضلاب ۱۲ محله ناکارآمد و مناطق حاشیهای مشهد در ستاد ملی بازآفرینی شهری خبر داد و گفت: این طرح با همکاری شرکت آب و فاضلاب مشهد آغاز شده و برای اجرای آن حدود ۱۱ هزار میلیارد تومان منابع مالی نیاز است که شرکت بازآفرینی شهری ایران نیز در تأمین مالی آن مشارکت خواهد کرد.
توانمندسازی اقتصادی ساکنان حاشیه شهر
وی از آغاز برنامه توانمندسازی ساکنان حاشیه شهر مشهد با همکاری جهاد دانشگاهی خبر داد و گفت: هدف از اجرای این برنامه، ایجاد و تقویت شبکههای اقتصاد خرد و فعالیتهای اقتصادی خانگی است و دانشگاه فردوسی مشهد نیز در اجرای آن مشارکت خواهد داشت.
گلپایگانی جلوگیری از ساختوساز بدون پروانه را یکی از مطالبات مهم شرکت بازآفرینی شهری ایران از مدیریت شهری دانست و افزود: شهرداری مشهد در این زمینه اقدامات مؤثری انجام داده است، اما با توجه به گستردگی مسئله، برخورد با ساختوسازهای غیرمجاز باید با جدیت بیشتری دنبال شود.
وی مهمترین مسئله در حاشیهنشینی را «به رسمیت شناختن سکونت» عنوان کرد و گفت: این موضوع از نظر حقوقی به معنای سنددار شدن املاک است. لایحهای در این زمینه تهیه، در دولت تصویب و به مجلس ارسال شده که علاوه بر جلوگیری از رشد حاشیهنشینی و ساختوساز غیرمجاز، موضوع اشتغال، فضای سکونت، تابآوری، امنیت و ایمنی این مناطق را نیز دنبال میکند.
نقش شهرداری در بازآفرینی بافت پیرامون حرم
معاون وزیر راه و شهرسازی درباره نقش شهرداری مشهد در بازآفرینی گفت: مدیریت فضای پیرامونی حرم، تأمین سرانههای خدماتی، نظافت، جمعآوری زباله، آسفالت، پیادهرو، فضای سبز و درخت از وظایف شهرداری است و مدیریت شهری مشهد در حوزه بازآفرینی فعالانه عمل میکند.
وی افزود: با این حال، در حوزه حاشیهنشینی انتظار میرود شهرداری با ساختوسازهای بدون پروانه یا خارج از مفاد پروانه با جدیت بیشتری برخورد کند.
گلپایگانی درباره فاضلاب حاشیه شهر نیز گفت: پیش از ورود این مناطق به محدوده قانونی شهر، شرکت آب و فاضلاب امکان ارائه خدمات به آنها را نداشت، اما اکنون رفع این مشکل در دستور کار قرار گرفته است. با توجه به پایین بودن توان مالی ساکنان، وزارت راه و شهرسازی نیز برای تأمین منابع یارانهای و رفع مشکلات بهداشت عمومی در این مناطق کمک خواهد کرد.
پروژه نرگس؛ ۳۰۰۰ جای پارک و تا ۱۵۰۰ واحد مسکونی
مسعود طهماسبی، مدیرعامل شرکت عمران و مسکنسازی ثامن نیز در این مراسم اظهار کرد: خدمات موقتی و مقطعی پاسخگوی نیاز واقعی و در شأن زائران و مجاوران نیست و باید به سمت اقدامات اصولی حرکت کرد. بازگشت سکونت به بافت و زندهسازی آن از اولویتهای اساسی این شرکت است.
وی با اشاره به پروژه نرگس گفت: افزایش سرانه خدمات در بافت، با اولویت پارکینگ عمومی، در این پروژه مورد توجه قرار گرفته است. در پروژه نرگس، بزرگترین پارکینگ عمومی با ظرفیت ۳ هزار خودرو احداث خواهد شد که ۴۵ درصد نیاز حریم حرم مطهر رضوی را تأمین میکند.
طهماسبی افزود: خدمات مورد نیاز زائران تنها به سرویس بهداشتی محدود نمیشود و امکاناتی مانند استحمام، شستوشوی لباس، اقامت ارزانقیمت، امکان پختوپز، سرگرمی کودکان، شارژ تلفن همراه و امانات وسایل نیز باید فراهم شود.
وی از طراحی فضاهای پشتیبان زیارت با عنوان «تیمچهها» خبر داد و گفت: ۱۰ تیمچه در اطراف حرم جانمایی شده که هفت مورد از آنها تا سال آینده در اختیار زائران قرار خواهد گرفت.
مدیرعامل شرکت عمران و مسکنسازی ثامن همچنین از شناسایی ۲۰ مسجد متروکه و مخروبه در بافت پیرامون حرم خبر داد و گفت: در فاز نخست، ۱۰ مسجد به چرخه بهرهبرداری بازخواهند گشت.
اجرای پروژه نرگس در دو فاز
طهماسبی درباره منابع مالی پروژه نرگس اظهار کرد: منابع مالی این پروژه از طریق مشارکت شرکت عمران و مسکنسازان ثامن بهعنوان مجری و با همراهی شرکت بازآفرینی شهری ایران، آستان قدس رضوی و شهرداری مشهد تأمین خواهد شد.
وی افزود: پروژه نرگس در دو فاز اجرا میشود. در فاز نخست، طبقات زیرزمین، پارکینگ عمومی و بخشی از سازه روی زمین اجرا خواهد شد و عملیات تکمیلی بخش روی زمین از سال چهارم آغاز میشود.
به گفته طهماسبی، در این پروژه حدود هزار تا هزار و ۵۰۰ واحد مسکونی و ۳ هزار جای پارک پیشبینی شده است. پارکینگ طی سه سال آینده ایجاد میشود و فاز دوم پروژه نیز طی دو سال به اجرا خواهد رسید.
وی تأکید کرد: بهترین اتفاقی که باید در آینده در این زمین رخ دهد، بازگشت سکونت است؛ زیرا اگر زندگی دوباره به این محدوده بازگردد، حقوق سلبشده مردم و ساکنان منطقه نیز تا حد زیادی احیا خواهد شد.
۱۳۹ مجموعه در مسابقه معماری نرگس
حمیدرضا تمجیدی، مدیر مسابقه معماری آزاد نرگس نیز در این مراسم اظهار کرد: این مسابقه با پیشنهاد شرکت عمران و مسکنسازان ثامن از تیرماه آغاز شد و پس از انتخاب تیم داوری، فراخوان شرکت در مسابقه از ۱۰ تیرماه منتشر شد.
وی افزود: در مجموع ۱۳۹ مجموعه شامل آتلیههای معماری، شرکتها و اشخاص حقیقی در این مسابقه شرکت کردند که از میان آنها ۴۴ اثر به مرحله مسابقه راه یافت؛ ۱۵ اثر متعلق به مشهد و ۲۹ اثر از سایر شهرها بود.
تمجیدی گفت: فرآیند داوری آثار طی روزهای ۲۷ و ۲۸ مردادماه انجام شد و در نهایت ۲۰ اثر مورد تقدیر قرار گرفتند و سه اثر نیز رتبههای اول تا سوم را به دست آوردند.
وی ابراز امیدواری کرد نتایج و ایدههای ارائهشده در این مسابقه بتواند در شکلگیری آینده بافت پیرامون حرم مطهر رضوی و ارتقای کیفیت معماری و شهری این محدوده تأثیرگذار باشد.
